HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN CỦA TRẺ EM TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ
TS. Nguyễn Phan Phương Tần
Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0987196448; Email: tannpp@uef.edu.vn
Đăng tại Tạp chí Luật sư Việt Nam Số 8 (147), tháng 8-2026, ISSN 2354-0664
File PDF: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN CỦA TRẺ EM TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ
Tóm tắt: Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, Internet và các nền tảng trực tuyến đã làm gia tăng đáng kể hoạt động thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu cá nhân của trẻ em. Do đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức chưa hoàn thiện, trẻ em được xem là nhóm chủ thể dữ liệu dễ bị tổn thương và cần có cơ chế bảo vệ đặc biệt. Bài viết phân tích cơ sở lý luận và pháp lý của quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em trên cơ sở các chuẩn mực quốc tế, so sánh kinh nghiệm nước ngoài và đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em. Từ đó, đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam theo hướng bảo đảm nguyên tắc lợi ích tốt nhất của trẻ em, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể xử lý dữ liệu và giới hạn quyền của người đại diện theo pháp luật trong chia sẻ dữ liệu cá nhân của trẻ.
Từ khóa: dữ liệu cá nhân của trẻ em, quyền trẻ em, môi trường số.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, Internet và các nền tảng trực tuyến đã làm thay đổi sâu sắc cách thức trẻ em học tập, giao tiếp, tiếp cận thông tin và tham gia vào đời sống xã hội. Ngày nay, trẻ em không chỉ là đối tượng thụ hưởng các thành tựu của công nghệ mà còn trở thành một trong những nhóm người dùng tích cực nhất trên môi trường số. Thông qua việc sử dụng mạng xã hội, ứng dụng giáo dục, trò chơi trực tuyến, thiết bị thông minh và các hệ thống trí tuệ nhân tạo, trẻ em thường xuyên tạo ra, chia sẻ và để lại một lượng lớn dữ liệu cá nhân. Các dữ liệu này có thể bao gồm thông tin nhận dạng cá nhân, hình ảnh, vị trí địa lý, dữ liệu sinh trắc học, dữ liệu học tập, sở thích, thói quen sử dụng Internet và nhiều loại dữ liệu hành vi khác được thu thập trong quá trình tương tác trực tuyến. Trong bối cảnh nền kinh tế số ngày càng phát triển, dữ liệu cá nhân nói chung và dữ liệu cá nhân của trẻ em nói riêng đang trở thành nguồn tài nguyên có giá trị lớn, được nhiều tổ chức, doanh nghiệp khai thác phục vụ cho các mục đích kinh doanh, quảng cáo, phân tích hành vi và phát triển sản phẩm, dịch vụ số.
Tuy nhiên, khác với người trưởng thành, trẻ em thường chưa có đầy đủ năng lực nhận thức, kinh nghiệm sống và khả năng đánh giá các rủi ro pháp lý có thể phát sinh từ việc chia sẻ hoặc cho phép xử lý dữ liệu cá nhân của mình. Trong nhiều trường hợp, trẻ em khó có thể hiểu được phạm vi thu thập dữ liệu, mục đích sử dụng dữ liệu, cũng như những hệ quả lâu dài mà việc xử lý dữ liệu có thể mang lại đối với quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm và các cơ hội phát triển trong tương lai. Chính đặc điểm này khiến trẻ em trở thành nhóm chủ thể dữ liệu dễ bị tổn thương trước các hành vi xâm phạm quyền riêng tư, thu thập dữ liệu quá mức cần thiết, khai thác dữ liệu vì mục đích thương mại, thao túng hành vi thông qua quảng cáo cá nhân hóa hoặc giám sát bằng các thuật toán tự động.
Nhận thức được những nguy cơ này, nhiều tổ chức quốc tế đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với dữ liệu cá nhân của trẻ em. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra trên phạm vi toàn cầu, bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em đã trở thành một trong những vấn đề pháp lý quan trọng của các chính phủ. Nếu như trước đây các quốc gia chủ yếu tiếp cận vấn đề này dưới góc độ bảo vệ quyền riêng tư truyền thống thì hiện nay xu hướng lập pháp đã có sự thay đổi đáng kể, theo hướng xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu lấy trẻ em làm trung tâm. Cách tiếp cận này không chỉ nhằm ngăn ngừa các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân mà còn bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em trong toàn bộ vòng đời xử lý dữ liệu.
Bằng phương pháp phân tích tổng hợp, kết hợp với so sánh luật học, nghiên cứu này tiếp cận vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em trên nền tảng quyền được bảo vệ đời sống riêng tư của trẻ, từ đó được ra các giới hạn cho quyền được phổ biến, chia sẻ thông tin của trẻ em từ những chủ thể có liên quan.
