Khi trí tuệ nhân tạo (AI) thay đổi cách học, làm thế nào để sinh viên vẫn giữ được tư duy độc lập, khả năng phản biện, năng lực sáng tạo và trách nhiệm với những sản phẩm mình tạo ra? Trong hành trình đó, vai trò của giảng viên đang có sự chuyển dịch rõ nét: từ người truyền đạt kiến thức sang người định hướng, thiết kế trải nghiệm học tập và đồng hành cùng sinh viên trên con đường làm chủ tri thức.
Từ thực tiễn giảng dạy, các thầy cô giảng viên UEF đã chia sẻ những góc nhìn về cách đổi mới phương pháp giảng dạy, hình thành năng lực sử dụng AI có trách nhiệm và giữ vững giá trị cốt lõi của giáo dục trong thời đại công nghệ.

Khi câu trả lời ngày càng dễ tìm, năng lực tư duy cần được chú trọng
AI giúp sinh viên tiếp cận thông tin nhanh chóng, nhưng tốc độ tìm kiếm không đồng nghĩa với khả năng hiểu và làm chủ kiến thức. Đây cũng là điểm xuất phát để giảng viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy, chuyển trọng tâm từ việc tìm ra câu trả lời sang quá trình đặt câu hỏi, phân tích và vận dụng kiến thức vào những tình huống cụ thể.
Theo ThS. Nguyễn Phát Tài - Giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, sự phát triển của AI tạo sinh khiến thế giới tri thức trở nên “phẳng hơn”, khoảng cách tri thức giữa thầy và trò được rút ngắn. Điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi đối với phương pháp dạy học truyền thống vốn chú trọng truyền đạt kiến thức một chiều.
ThS. Nguyễn Phát Tài nhấn mạnh giảng viên cần thay đổi phương pháp truyền đạt kiến thức
Thầy chia sẻ: “Khi chúng ta thấy AI đã làm tốt những công việc cơ bản thì tôi yêu cầu sinh viên phải triển khai công việc sao cho dự án phải có “màu sắc” cá nhân, tức là có cái tôi tinh thần, dấu ấn riêng của bản thân thông qua một góc tiếp cận mới. Tôi trở thành cố vấn, đồng hành, thảo luận cùng các em để thúc đẩy ý tưởng của học đạt một kết quả có ý nghĩa chứ không cung cấp đáp án duy nhất”.
Ở góc độ đào tạo kinh doanh, ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên - Phó Trưởng khoa Quản trị kinh doanh, cũng cho rằng giá trị của bài làm cần được đánh giá qua khả năng hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức, thay vì chỉ dừng ở kết quả do AI gợi ý. Cô cho biết việc sinh viên sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, tiếp cận nội dung mới hay phát triển ý tưởng đã trở nên quen thuộc. Vì vậy, cô chú trọng điều chỉnh cách giao nhiệm vụ và đánh giá, yêu cầu người học làm rõ cơ sở lựa chọn, tính nhất quán giữa các phần và khả năng triển khai trong thực tế.
ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên yêu cầu người học nhiều hoạt động hơn khi giao bài tập
“Trong các bài tập, giảng viên yêu cầu sinh viên làm rõ cơ sở lựa chọn, sự nhất quán giữa các phần và khả năng triển khai trong thực tế. Các tiêu chí đánh giá của Khoa và Bộ môn cũng chú trọng tính thực tiễn, khả thi và sáng tạo. Chẳng hạn, khi đề xuất một chiến lược kinh doanh, các bạn phải giải thích chiến lược đó phù hợp với khách hàng nào, nguồn lực ra sao và vì sao có thể thực hiện được. Qua đó, giá trị bài làm thể hiện ở khả năng hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức của sinh viên”, ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên cho biết.
Với lĩnh vực An ninh mạng, ThS. Nguyễn Minh Thắng - Trưởng ngành An ninh mạng, nhấn mạnh rằng điều quan trọng không chỉ là tìm được câu trả lời mà còn là biết đặt câu hỏi, kiểm chứng và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Do đó, thầy chú trọng tổ chức các hoạt động thảo luận, phản biện, làm việc nhóm và giải quyết tình huống thực tế. Những hoạt động này tạo cơ hội để sinh viên chủ động tham gia vào quá trình học, thay vì phụ thuộc vào câu trả lời được cung cấp bởi công cụ.
ThS. Nguyễn Minh Thắng chú trọng vào cách tổ chức lớp học khi AI phát triển
Dạy sinh viên cách kiểm chứng, phản biện và chịu trách nhiệm với thông tin
Một trong những thách thức khi sử dụng AI là những câu trả lời được trình bày mạch lạc chưa chắc đã chính xác hoặc phù hợp với hoàn cảnh. Nếu tiếp nhận thông tin mà không kiểm tra, sinh viên có thể vô tình sử dụng dữ liệu sai lệch, dẫn chứng không tồn tại hoặc những nhận định thiếu căn cứ. Vì vậy, năng lực kiểm chứng cần trở thành một phần xuyên suốt trong quá trình học tập.
ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên cho rằng việc hướng dẫn sinh viên kiểm chứng không nên chỉ diễn ra ở bước cuối cùng khi hoàn thiện bài làm. Giảng viên cần theo sát quá trình từ lúc người học xác định vấn đề, tìm tài liệu đến khi phát triển và hoàn thiện phương án. Thông qua trao đổi, đặt câu hỏi và góp ý ở từng giai đoạn, giảng viên có thể nhận diện mức độ hiểu bài cũng như những khó khăn mà sinh viên đang gặp phải.
Cô chia sẻ: “Tôi cũng hướng dẫn sinh viên xem câu trả lời của AI là thông tin cần kiểm tra trước khi sử dụng. Với số liệu, khái niệm hay dẫn chứng, các bạn cần tìm lại nguồn gốc, đối chiếu với giáo trình, tài liệu học thuật hoặc nguồn chính thống, đồng thời kiểm tra thời điểm và bối cảnh của thông tin. Những câu hỏi như “Căn cứ nào cho nhận định này?”, “Nguồn tài liệu có thực sự tồn tại không?” hay “Điều này có phù hợp với trường hợp đang phân tích không?” giúp sinh viên hình thành thói quen kiểm chứng và tự đưa ra nhận định”.
Việc kiểm chứng thông tin của AI phải diễn ra trong từng bước, không phải khâu cuối cùng
Với ThS. Nguyễn Phát Tài, việc rèn luyện năng lực kiểm chứng cần được thực hiện thông qua những yêu cầu cụ thể. Thầy đưa ra ba nguyên tắc: xem AI là công cụ hỗ trợ chứ không phải nguồn tri thức tuyệt đối; tái kiểm tra thông tin với các nguồn khác như báo cáo, trang thông tin chính thức của cơ quan chức năng hoặc dữ liệu thực tế; đồng thời khuyến khích sinh viên phản biện, phát hiện những điểm thiếu vững chắc trong kết quả do AI tạo ra.
Đặc biệt, thầy yêu cầu sinh viên trình bày, giải thích và bảo vệ kết quả sau khi làm việc với AI: “Việc này tuy vất vả, nhưng qua đó tôi xác định được (nhóm) sinh viên nào thực sự hiểu và làm chủ được kiến thức”.
ThS. Nguyễn Phát Tài đưa ra ba nguyên tắc để sinh viên thực sự hiểu và làm chủ kiến thức
Những cách tiếp cận này cho thấy kiểm chứng thông tin không chỉ là một thao tác kỹ thuật, mà còn là quá trình rèn luyện tư duy phản biện và năng lực tự chịu trách nhiệm. Khi sinh viên phải giải thích căn cứ cho một nhận định, đối chiếu nguồn dữ liệu và bảo vệ phương án đã chọn, các bạn buộc phải tham gia thực chất vào quá trình học tập. Đây cũng là cơ sở để giảng viên nhận diện năng lực thật sự của người học trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ tạo ra nhiều sản phẩm hoàn chỉnh về mặt hình thức.
Từ người truyền đạt kiến thức đến người định hướng tư duy và trách nhiệm
Khi AI ngày càng đảm nhiệm tốt nhiều công việc liên quan đến tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin, vai trò của giảng viên không vì thế mà thu hẹp. Ngược lại, “người khai sáng” cần tập trung nhiều hơn vào những giá trị mà công cụ khó có thể thay thế: định hướng tư duy, khơi gợi sự tò mò, nuôi dưỡng bản lĩnh, ý thức đạo đức và khả năng đưa ra quyết định của người học.
Theo ThS. Nguyễn Minh Thắng, sinh viên cần xây dựng nền tảng chuyên môn, tư duy phản biện, ý thức về đạo đức học thuật và trách nhiệm khi sử dụng AI. Trong bối cảnh đó, giảng viên không còn chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người thiết kế trải nghiệm học tập, định hướng tư duy và truyền cảm hứng. Thầy bày tỏ: “Tôi mong muốn sinh viên tìm đến thầy cô không chỉ để có câu trả lời, mà còn để được khơi dậy sự tò mò, niềm đam mê khám phá và tinh thần học tập suốt đời”.
Với ThS. Nguyễn Minh Thắng, thầy cô là người khơi dậy sự tò mò và tinh thần học tập suốt đời của sinh viên
Để đồng hành hiệu quả, giảng viên cũng cần liên tục cập nhật và hiểu công cụ. ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên cho rằng người giảng dạy cần dành nhiều thời gian hơn cho việc thiết kế tình huống học tập, hướng dẫn sinh viên cách đặt câu hỏi, phản biện và phản hồi trong suốt quá trình học. Mục tiêu cuối cùng là giúp người học sử dụng AI có chọn lọc, đồng thời phát triển năng lực chuyên môn và khả năng tự đưa ra quyết định.
ThS. Nguyễn Ngọc Thủy Tiên cho rằng giảng viên cũng cần liên tục cập nhật và hiểu công cụ AI
Ở lĩnh vực Quan hệ công chúng và Truyền thông, yêu cầu về trách nhiệm khi sử dụng AI còn gắn với bản quyền, bảo mật dữ liệu và đạo đức xã hội. ThS. Nguyễn Phát Tài cho biết sinh viên được phép, thậm chí được khuyến khích sử dụng AI trong từng giai đoạn học tập, nhưng phải khai báo rõ ràng việc sử dụng công cụ. Từ yêu cầu đó, ThS. Nguyễn Phát Tài nhìn nhận vai trò người thầy đang thay đổi sâu sắc. Thầy không còn là người phân phối kiến thức, mà trở thành cố vấn đồng hành, theo dõi cách sinh viên thực hiện công việc, xử lý tình huống và đưa ra lựa chọn. Việc đánh giá cũng cần đi sâu hơn vào quá trình thực hiện, thay vì chỉ tập trung vào kết quả đúng hay sai.
Thầy nhấn mạnh: “Ngày nay, AI đã quá thông minh nên tôi phải làm nhiệm vụ khó hơn cả dạy kiến thức là dìu dắt các em cách giữ gìn cảm xúc con người, thấu cảm với cộng đồng và hiểu đầy đủ các giá trị đạo đức truyền thống”.
Dìu dắt sinh viên giữ gìn cảm xúc con người trong bối cảnh AI là vai trò của thầy cô
Những chia sẻ từ ba giảng viên UEF cho thấy: trong thời đại AI, giáo dục đại học cần hướng đến việc hình thành những người học có khả năng làm chủ công nghệ nhưng không lệ thuộc vào công nghệ. Sinh viên cần kiến thức chuyên môn để nhận diện giới hạn của công cụ, tư duy phản biện để kiểm chứng thông tin, sự sáng tạo để tạo ra giá trị riêng và bản lĩnh để chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Để tri thức trở thành năng lực, để một ý tưởng được phát triển thành giải pháp có ý nghĩa và để công nghệ được sử dụng đúng đắn, người học vẫn cần sự định hướng và đồng hành của thầy cô. Như vậy, giá trị của giảng viên trong thời đại AI không nằm ở việc cung cấp mọi câu trả lời, mà ở khả năng giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, suy nghĩ độc lập, học tập suốt đời và trưởng thành với trách nhiệm của một người làm chủ tri thức.
Trung tâm Truyền thông - Marketing
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)