Giảng viên UEF cập nhật phương pháp ứng dụng AI tối ưu quy trình, giữ vững vai trò nhà nghiên cứu

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tác động sâu rộng đến hoạt động nghiên cứu và xuất bản học thuật, việc khai thác công nghệ đúng cách, hiệu quả và có trách nhiệm trở thành yêu cầu quan trọng đối với đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên. Nhằm cập nhật kiến thức và chia sẻ phương pháp ứng dụng công nghệ mới, Khoa Tiếng Anh UEF đã tổ chức workshop "Ứng dụng AI trong tìm kiếm và sàng lọc tài liệu nghiên cứu khoa học" vào sáng ngày 12/11. 

Chương trình cập nhật phương pháp ứng dụng AI tiên tiến trong nghiên cứu học thuật

Chương trình có sự tham dự của PGS.TS. Dương Mỹ Thẩm, ThS. Nguyễn Đình Tuấn - Phó Trưởng khoa, Khoa Tiếng Anh; ThS. Hoàng Thị Ngọc Hiền - Trợ lý Trưởng khoa, Khoa Tiếng Anh cùng đông đảo lãnh đạo các đơn vị, giảng viên và sinh viên UEF. Đồng hành chia sẻ tại workshop là ThS. Lê Nguyễn Như Anh - Nhà sáng lập EdTech Corner, hiện đang là nghiên cứu sinh Tiến sĩ ngành Giáo dục tại Đại học Adelaide, giảng viên Khoa Tiếng Anh - Trường Đại học Sư phạm TP.HCM.

Đại diện Khoa Tiếng Anh, PGS.TS. Dương Mỹ Thẩm nhấn mạnh chương trình không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn tạo cơ hội để người tham dự trực tiếp trải nghiệm các công cụ AI, từ đó nâng cao khả năng làm chủ và ứng dụng công nghệ hiệu quả. Đây cũng là định hướng của khoa trong việc thúc đẩy môi trường học thuật, thường xuyên cập nhật xu hướng mới, đồng thời tăng cường kết nối và chia sẻ tri thức giữa giảng viên, nhà nghiên cứu và người học.

PGS.TS. Dương Mỹ Thẩm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chuyên môn song hành cùng kỹ năng ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu

Tại workshop, các thầy cô được tiếp cận quy trình ứng dụng AI trong tìm kiếm, thu thập và sàng lọc tài liệu học thuật; tìm hiểu phương pháp Active Learning và công cụ ASReview trong tổng quan tài liệu. Bên cạnh kỹ năng khai thác công nghệ, diễn giả còn tập trung vào việc đánh giá, kiểm soát và sử dụng AI một cách hiệu quả, minh bạch, có trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học.

Trong đó, diễn giả nhấn mạnh cần xác định đúng vai trò của AI trong từng công đoạn nghiên cứu. AI có thể hỗ trợ hiệu quả những công việc mang tính kỹ thuật như xây dựng chuỗi từ khóa tìm kiếm, chuyển đổi cú pháp truy vấn giữa các cơ sở dữ liệu Scopus và Web of Science, thu thập dữ liệu, loại bỏ tài liệu trùng lặp, chuẩn hóa định dạng và sàng lọc các công trình liên quan bằng công nghệ học máy. Việc tự động hóa những thao tác này góp phần tiết kiệm thời gian, công sức, giúp nhà nghiên cứu tập trung nhiều hơn vào các hoạt động chuyên môn.

Tuy nhiên, những quyết định mang tính cốt lõi như xác định câu hỏi nghiên cứu, lựa chọn từ khóa, đánh giá mức độ phù hợp của tài liệu, nhận diện tính mới và giá trị của bằng chứng khoa học vẫn cần được thực hiện bởi chính nhà nghiên cứu. Ngay cả việc sử dụng AI để tóm tắt bài báo rồi dựa vào kết quả đó xây dựng nội dung cũng cần thận trọng, bởi hệ thống có thể lựa chọn những thông tin chưa thực sự phù hợp với định hướng nghiên cứu.

Diễn giả chia sẻ cách tối ưu quy trình và giữ vững vai trò nhà nghiên cứu khi sử dụng AI

Đề cập đến tính minh bạch của các công cụ AI thương mại, ThS. Lê Nguyễn Như Anh đã chứng một nghiên cứu so sánh kết quả giữa các tài khoản AI. Dù sử dụng cùng một câu hỏi, mức độ tương đồng trong kết quả trích xuất thông tin đạt khoảng 90% nhưng tỷ lệ trùng khớp về tài liệu trích dẫn chỉ khoảng 46%, trong khi mức độ tương đồng về lý do lựa chọn tài liệu chỉ khoảng 30%. Những con số này cho thấy kết quả AI cung cấp có thể khác biệt đáng kể tùy tài khoản và thời điểm truy vấn, nhất là ở khâu lựa chọn nguồn tham khảo và diễn giải bằng chứng. Vì vậy, người nghiên cứu cần chủ động kiểm tra nguồn, đối chiếu trích dẫn và đánh giá tính phù hợp của từng tài liệu trước khi đưa vào công trình khoa học. 

Bên cạnh đó, với những việc hỗ trợ kỹ thuật như biên tập ngôn ngữ, hiệu đính ngữ pháp, dịch thuật hay proofreading, AI có thể giúp nhà nghiên cứu nâng cao chất lượng bản thảo. Tuy nhiên, khi AI tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, xây dựng nội dung hoặc thực hiện các hoạt động chuyên môn, tác giả cần tìm hiểu và tuân thủ quy định khai báo của đơn vị xuất bản. Việc sử dụng công nghệ cần đi đôi với sự minh bạch và trách nhiệm học thuật. 

Thầy cô thực hành và trao đổi chuyên sâu cùng diễn giả

Ngoài ra, diễn giả cũng lưu ý rằng không nên tuyệt đối hóa kết quả từ các phần mềm phát hiện nội dung do AI tạo ra. Những công cụ này chỉ đưa ra kết quả ước tính, không thể khẳng định chắc chắn nguồn gốc của một văn bản. Do đó, việc sử dụng các tỷ lệ do AI tạo ra làm căn cứ duy nhất để đánh giá hoặc kết luận vi phạm học thuật là chưa đủ cơ sở thuyết phục. Quá trình thẩm định cần có sự tham gia của con người, thông qua việc xem xét, đối chiếu và đánh giá thực chất sản phẩm nghiên cứu. 

Thông qua những chia sẻ chuyên môn và hoạt động trải nghiệm thực tế, workshop mang đến cho giảng viên, học viên và sinh viên UEF góc nhìn toàn diện hơn về tiềm năng cũng như giới hạn của AI trong nghiên cứu khoa học. Qua đó, chương trình làm rõ một nguyên tắc quan trọng rằng AI có thể hỗ trợ các thao tác kỹ thuật nhưng quyền quyết định phải thuộc về nhà nghiên cứu. Đây cũng là nền tảng để các nhà nghiên cứu chủ động khai thác công nghệ, nâng cao chất lượng và bảo đảm tính liêm chính học thuật trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trung tâm Truyền thông - Marketing